4 Eylül 2023 Pazartesi

Türkiye'deki Ulu Camiler

   Ülkemizin farklı şehirlerinde aynı isimli camiler duyarız. Bunlardan en çok duyduğumuz isim, Ulu Camilerdir. Bu yazımızda Ulu Camilerin tarihi gelişimini, önemlerini ve isimlerini yazacağız.

   TARİHİ GELİŞİMLERİ

   Beylikler döneminde, Selçuklu ve Osmanlı Devleti döneminde İslam fetih geleneğine göre fethedilen yerdeki en büyük mabet, camiye çevrilip şehrin Ulu Camisi yapılırdı. Eğer orada büyük bir mabet yoksa, sıfırdan büyük bir cami yapılırdı.

   Cuma namazı hür olan her Müslüman erkeğe farz olduğu için o zamanki beyler ve sultanlar, kendi idarelerindeki bölgenin özgür olduğunu anlatmak için, şehirlerinin en merkezi yerinde ve kalenin hemen yanında büyük camiler yapmışlardır. 

   Ulu Camiler halkın tüm ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde külliye olarak tasarlanmış olup, hastanesinden eğitime kadar tüm üniteleri ile insanların hayatında tesirli olmuştur. Bundan dolayı şehirdeki han, hamam, kervansaray, medrese, imaret, hastane, çarşı ve bedestenler hemen Ulu Camilerin yanına yaparlardı.

ÖNEMLERİ

- Camiler egemenlik simgesi, güç göstergesi ve bağımsızlık sembolüdürler

- Minare Müslümanların hakimiyet sembolüdür

- Minber ise devleti sembolize eden mimari bir birim olarak görülmüştür

- Mihrap ve taş kapılar ise Cennet Kapıları olarak adlandırılmıştır

   Türkiye'de yüzden fazla Ulu Camii olup,  bunların en büyüğü Bursa Ulu Camidir. Önce bunun detaylarını yazalım, sonra bütün Ulu Camilerin isimlerini yazalım.

Ulu Camii
Bursa Ulu Camii

   BURSA ULU CAMİİ DETAYLARI

   Osmanlı Sultanlarından Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılmış olup, 1400 yılında tamamlanmıştır. Niğbolu muharebesinde muzaffer olmasından dolayı 20 tane Cami yaptırmaya karar veren Bayezid, bunu damadı Emir Sultan'a söylemiştir. Sultan'da 20 tane cami yerine 20 kubbeli cami yaptırmasını tavsiye etmiştir. Caminin önemli özellikleri şöyledir:

- 55 mt * 69 mt ölçülerindedir

- Osmanlı zamanında yapılmış, namaz kılma alanı bakımından Türk tarihinin en büyük Camii'dir

- İslâm dünyasında 5. Harem-i Şerif olarak kabul edilmektedir

- Türkiye'deki en büyük Ulu Camii'dir 

- Toplam iç alanı 3.165 m2'dir

- Güneş sistemini tasvir eden minber üzerindeki tasvirler, bilim tarihi açısından önemlidir

- Mihrabın bulunduğu duvar, diğer duvardan daha büyüktür

- 12 ayak üzerine 20 kubbe ile örülmüştür

- Cami'nin ilk imam hatibi, Mevlid-i Şerif yazarı Süleyman Çelebi'dir 

- Caminin ortasında bulunan kubbenin üstü açıktır

- Şadırvanın suyu havuza dökülürken Allah C.C.'u teşbih eder gibi 33 ayrı yerden akmaktadır

- Son yıllarda bu açıklık, camla kaplanmıştır

- Duvarları düzgün kesme taşla örülmüştür 

- Minber ceviz ağacından yapılıp, siyah renge boyanmıştır

- Minber, Künkedari Sanatı ile yapılmıştır.

- Hutbenin sağ tarafında yüksekçe bir yerde siyah Kâbe Kapısının örtüsü asılıdır. Bu örtüyü zamanında Yavuz Sultan Selim getirtip, kendi elleri ile asmıştır. 

- Minber, tutkal ve çivi kullanılmadan, geometrik şekilde oyularak, birbirine geçme yöntemi ile yapılmıştır.

- Caminin doğu, kuzey ve batı tarafında olmak üzere 3 kapısı vardır. Bu kapılardan kuzey ve batıda olanlar yenidir.

- Duvar kalınlıkları birbirinden farklıdır. 220 cm, 240 cm, 280 cm ve 310 cm'dir. 

- Caminin pencere alınlıklarında nefeslik denilen küçük açıklıklar bulunmaktadır

- Caminin içinde 192 yazı mevcuttur

- Caminin doğu ve batı köşelerinde 2 tane minare vardır

- Cami avlusunda 3 tane şadırvan bulunmaktadır

- 16 köşeli havuz, 3 çanaklı fıskiyeden 8 kol halinde dökülen sularla dolarak musluklara dağıtılmaktadır

   Bursa Ulu Caminin detaylarını bitirdik, şimdi diğer illerimize bakalım. Bazı illerimizde birden fazla Ulu Camii vardır, bazı illerimizde ise hiç yoktur. Toplamda 50 farklı ilimizde Ulu Camii'ler vardır. 

  Camilerin isimleri ve miladi olarak bitiş yılları aşağıdaki gibidir. Yapılış tarihi tam olarak bilinmeyen camilerin yanına, tarihlerini yazmadık.

ŞEHİRLERDE BULUNAN ULU CAMİİ İSİMLERİ 

Adana Ulu Camii (Ramazanoğulları Camii) 1541

Adıyaman Ulu Camii 1515

Afyonkarahisar Ulu Camii 1273

Aksaray Ulu Camii 1155

Amasya Ulu Camii 1237

Balıkesir Ulu Camii 1461

Bayburt Ulu Camii 1299

Bitlis Ulu Camii 1150

Burdur Ulu Camii 1300

Bursa Ulu Camii 1400 

Çankırı Ulu Camii 1559 (Büyük Cami veya Kanuni Sultan Süleyman Camii) 

Çorum Ulu Camii (Sultan Alâeddin Camii, Câmi-i Kebir veya Murâd-ı Râbi Ulu Camii)

Diyarbakır Ulu Camii 1091

Edirne Ulu Camii (Eski Camii) 1413

Erzurum Ulu Camii (Atabey Camii) 1179

Gaziantep Ulu Camii (Boyacı Camii) 

Isparta Ulu Camii (Kutlu Bey Camii) 1429

Kahramanmaraş Ulu Camii 1454 (Câmi-i Atik, Câmi-i Kebir veya Alâüddevle Bey Camii)

Kars Ulu Camii 1643

Kastamonu Ulu Camii (Atabeygazi Camii) 1273

Kayseri Ulu Camii (Cami-i Kebir veya Sultan Camii) 1135

Kilis Ulu Camii

Kırşehir Alaaddin Ulu Camii 1230

Konya Ulu Camii (Alaaddin Camii) 1220

Kütahya Ulu Camii 1410

Malatya Ulu Camii (Battalgazi Ulu Camii) 1224

Manisa Ulu Camii 1366

Mardin Ulu Camii 1177

Muğla Ulu Camii 1344

Muş Ulu Camii 979

Niğde Ulu Camii (Alaaddin Camii) 1223

Siirt Ulu Camii

Sinop Alaaddin Camii 1237

Sivas Ulu Camii 1197

Şanlıurfa Ulu Camii 

Tokat Ulu Camii (Cami-i Kebir) 13. yüzyılda 

Uşak Ulu Camii 1429

Van Ulu Camii 1400

Yozgat Çapanoğlu Camii 1779

İLÇELERDE BULUNAN ULU CAMİİ İSİMLERİ

Adıyaman Besni Ulu Camii 1565

Adıyaman Tut Ulu Camii 1736

Afyonkarahisar Sandıklı Ulu Camii 1379

Afyonkarahisar Şuhut Ulu Camii 1415

Aksaray Eskil Ulu Camii 1634 - 1734

Aksaray Eşmekaya Ulucami 

Ankara Arslanhane Camii (Ahi Şerafeddin Camii) 1290

Antakya Ulu Camii 1117

Antalya Ulu Camii (Yivli Minare veya Alâeddin Camii) 

Aydın Çine Ulu Camii (Ahmet Gazi Camii) 1308

Aydın Söke İlyas Bey Camii 1404

Balıkesir Edincik Ulu Camii 1368

Batman Hasankeyf Ulu Camii 

Bitlis Adilcevaz Ulu Camii 14. yüzyıl

Bitlis Ahlat Ulu Camii 

Bursa Karacabey Ulu Camii 1389

Bursa Yenişehir Ulu Camii (Yenişehir Orhan Gazi Camii) 1362

Çorum İskilip Ulu Camii 1841 

Çorum Sungurlu Ulu Camii 1762

Diyarbakır Cizre Ulu Camii 1160

Diyarbakır Çermik Ulu Camii (Sultan Alaaddin, Cami-i Atik, Cami-i Çermik, Şah Ali Bey) 

Diyarbakır Eğil Ulu Camii (Tâciyân Camii) 1040

Diyarbakır Hani Ulu Camii 

Diyarbakır Hazro Ulu Camii 13. yüzyılda 

Diyarbakır Lice Ulu Camii 1540 

Diyarbakır Silvan Ulu Camii (Selahaddin-i Eyyubi Camii) 1157

Elazığ Harput Ulu Camii 1146

Erzurum Hınıs Ulu Camii 1734

Erzurum Pasinler Ulu Camii 1554

Eskişehir Sivrihisar Ulu Camii 1232

Isparta Eğirdir Ulu Camii (Hızır Bey Camii) 1328

Isparta Şarkikaraağaç Ulu Camii 1282

Isparta Uluborlu Alaaddin Camii 1231

Isparta Yalvaç Devlethan Camii 

İzmir Bergama Ulu Camii 1399

İzmir Birgi Ulu Camii 1312

İzmir Ödemiş Ulu Camii 1702

İzmir Selçuk İsa Bey Ulu Camii 1375

İzmir Tire Ulu Camii 1426

Kahramanmaraş Afşin Ulu Camii 1571

Kahramanmaraş Elbistan Ulu Camii 1240 (Cami-i Kebir, Alâüddevle Bey Camii) 

Kahramanmaraş Göksun Ulu Camii 1922

Karaman Ermenek Ulu Camii 1303

Karaman Kazım Karabekir Ulu Camii 14. yüzyılda 

Kars Ani Ulu Camii (Manuçehr Ulu Camii) 1086

Kastamonu Küre Ulu Camii 

Kayseri Aşağı Develi Ulu Camii (Camii Kebir) 1730

Kayseri Bünyan Ulu Camii 1256

Kayseri Develi Ulu Camii (Sivâsî Hâtun Câmii) 1281

Konya Akşehir Ulu Camii 1213

Konya Beyşehir Ulu Camii (Eşrefoğlu Camii) 1299

Konya Doğanhisar Ulu Camii 1548 

Konya Ereğli Ulu Camii 1426

Konya Ilgın Ulu Camii (Çukur Camii) 1422

Kütahya Emet Ulu Camii (Çarşı Camii) 1419

Kütahya Gediz Ulu Camii (Gazanferağa Camii) 1553

Kütahya Simav Ulu Camii 1425

Kütahya Tavşanlı Ulu Camii 1300

Malatya Arapgir Ulu Camii 1334

Malatya Darende Ulu Camii 

Mardin Kızıltepe Ulu Camii 1205

Mardin Midyat Ulu Camii (Merkez Cevatpaşa Camii) 1925

Mardin Savur Ulu Camii 

Mersin Silifke Alaaddin Camii 1226 

Mersin Tarsus Ulu Camii 1579

Muğla Milas Ulu Camii (Ahmed Gazi Camii) 1378

Nevşehir Avanos Ulu Camii (Yer Altı Camii) 

Nevşehir Ürgüp Merkez Karamanoğlu Camii 

Niğde Bor Ulu Camii (Alaaddin Camii) 1407

Sivas Divriği Ulu Camii 1229

Sivas Şarkışla Ulu Camii 1664

Şanlıurfa Birecik Ulu Camii 1175

Şanlıurfa Halfeti Ulu Camii 1807

Şanlıurfa Harran Ulu Camii 640

Şanlıurfa Siverek Ulu Camii 

Şanlıurfa Suruç Ulu Camii 

Tokat Niksar Ulu Camii (Melikgazi Camii) 1145

Tokat Turhal Ulu Camii 1530

Tokat Zile Ulu Camii 1267

   Türkiye'mizin Ulu Camileri birbirinden farklı özelliklerdedir. Bazılarındaki işçilikleri dünyanın hiç bir yerinde göremezsiniz. Bu yüzden her yıl 2-3 tanesini gezebilirseniz, ömrünüz boyunca hepsini görmüş olursunuz. Tüm Camilerimizi gezmeniz dileğiyle hepinize Saygı ve Selamlarımızı sunarız...



Kaynak; wwwktbgovtr, wwwbursagovtr, wwwkulturportaligovtr, wwwakmbgovtr, Ulu Cami, ULU CAMİ, Ulucami, ULUCAMİ, Ulucamii, ULUCAMİİ, Grand Mosque of Bursa 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Öne Çıkan Yayın

TEI ve Motor